Simeonkwartet

Muzikaal perpetuum mobile hypnotiseert en roept allerlei beelden op door Henk Waninge. ZUTPHEN - Hypnotiserend. Dat is het effect dat de alsmaar zich herhalende fragmenten bewerkstelligen. Het muzikale perpetuum mobile roept allerlei filmbeelden op, waarbij zee, golven, strand en bergen wisselend op het netvlies staan en soms op natuurlijke wijze in elkaar overvloeien.

Vier pianisten en de Canto Ostinato, het beroemde stuk van de 20ste eeuwse Nederlandse componist Simeon ten Holt, zorgen voor deze bijzondere, bijna sacrale sfeer op zomaar een dinsdag in de Zutphense Muzehof. De dagelijkse routine, de sleur van alledag, is even uit de gedachten gebannen. Het is alsof de uitvoerenden en hun gehoor zich op een muzikaal eiland bevinden.

Het stuk laat niemand onberoerd. Zelfs de koudste kikker wordt er door geraakt. Dat is de ervaring van Emile Engel en Rien Wulffraat, twee van de vier pianisten van het Simeonkwartet, die hun licht laten schijnen op de Canto Ostinato, die zondag 26 oktober in de Hanzehof wordt uitgevoerd.

Engel: "Het roept verschillende emoties op. Sommigen worden er gek van, lopen er bij weg, anderen raken in een trance-achtige toestand, een flow, weer anderen laten de tranen de vrije loop. Ik heb een leerling, die op zeker moment enorm kwaad werd, waarbij de woede, die kennelijk opgekropt zat, eruit kwam."

Wulffraat knikt. "We speelden het stuk een keer op een seminar van Unilever. Je kent ze wel, managertypes in snelle maatpakken, control-freaks. Ze reageerden allemaal, of door op te stappen, angstig in een hoek weg te kruipen of driftig te gaan schrijven. Er was er een, die eerst ongeïnteresseerd met zijn mobieltje zat te spelen, maar na verloop van tijd verbaasd en verrast die houding liet varen en aan het eind van het rit helemaal opging in het stuk."

De sessie was bedoeld om de deelnemers te demonstreren dat je via samenwerking, zonder een duidelijke hiërarchie, maar wel door intensief contact, toch het beoogde doel kan bereiken. Want dat is mede wat Canto Ostinato zo bijzonder maakt, er is niet echt een leidende (solo)partij. Wel geeft Wulffraat door een knikje aan wanneer de overgangen ingezet dienen te worden, maar dat is dan ook het enige. In het stuk heeft iedere musicus volledige vrijheid op het gebied van herhaling, articulatie, dynamiek en pedaalgebruik. Elkaar de ruimte geven, is ook een belangrijk onderdeel van het samenspel.

"Doordat Ten Holt je vrij laat, is elke uitvoering anders. Het stuk bevat diverse lagen, die door ons bloot gelegd worden. Je moet als uitvoerenden wel iets met elkaar hebben, anders wordt het niets. Je kunt wel technisch begaafde pianisten bij elkaar zetten, die braaf de noten spelen maar dan is het nog geen muziek," zeggen de twee. Ze spelen het stuk samen met Cathelijne Maat en Philine Coops, die de hoogzwangere Afke Wiersema vervangt.

De Canto Ostinato is een hele zit, ruim anderhalf uur achter elkaar zonder pauze, maar wie hierin opgaat zal dat niet als zodanig ervaren. Bovendien bestaat de mogelijkheid om een rondje langs de vleugels en de musici te doen opdat visueel maar ook qua klankkleur een ander beeld ontstaat.

Bij deze repetitie posteer ik me in het midden, tussen de vier klavieren, wat een bijzondere ervaring is. Quadrafonie in optima forma. Er komen associaties bovenborrelen met Philip Glass, Steve Reich, minimal music, Satie en Ravel maar het stuk is natuurlijk vooral Simeon ten Holt. Hij werd ooit verguisd door muzikale nieuwlichters - de Canto zou te ouderwets, traditioneel zijn - maar die overigens omstreden mening is al lang weer achterhaald door de tijd. Ach, dichter Johnny van Doorn zei het ooit treffend in de jaren zestig; als je maar lang genoeg dezelfde spijkerbroek draagt, dan kom je vanzelf weer in de mode.

Canto Ostinato door Simeonkwartet: 26/10 Hanzehof Zutphen, 14.30 uur. Met voorprogramma, 13.45 uur. Info: www.simeonkwartet.nl